De digitale revolutie

“You never change things by fighting the existing reality. To change something, build a new model that makes the existing model obsolete.” (Buckminster Fuller) 

Het is des mensen om de geschiedenis mooi proberen te ordenen en in te delen. Zo worden de sprongen in de vooruitgang van onze menselijke beschaving over de voorbije 200 jaar wel eens afgebeeld aan de hand van de transport-evolutie sinds de vroege 19^de eeuw.  Zo zorgde -met enige zin voor veralgemening- de uitvinding van de stoomlocomotief voor een revolutie in het transport van goederen, de auto en het vliegtuig voor een nooit eerder geziene sprong in het transport van mensen, en het internet recent voor een hoge vlucht voor het transport van informatie. 

Vandaag beleven we door de smartphones, de ongeziene rekensnelheid van chips en computers en de opkomst van het 5G-netwerk een volgende stap: de uitwisseling en verwerking van data evolueert zo razendsnel dat dit aanleiding geeft tot het ontstaan van totaal nieuwe businessmodellen en een fundamentele omvorming van hoe we met elkaar communiceren en zaken doen. 

De technologische revolutie die de jaren 20 van deze eeuw kleurt, zal leiden tot een enorme transformatie van de gezondheidszorg. De biotech-revolutie vormt versneld voorheen acute en fatale ziekten om tot chronische aandoeningen, personaliseert behandelingen en vervangt therapieën die sinds jaar en dag onaantastbaar leken in een handomdraai door nieuwe, nauwelijks nog invasieve, genees- en behandelwijzen Dankzij gigantische databases worden resultaten van medische procedures tegenover elkaar afgewogen, zodat de keuze gemaakt wordt die de beste resultaten oplevert, evidence based.  En de grensverleggende innovaties in de communicatietechnologie wijzigen de relatie arts/patiënt ten gronde, maken fysiek contact tussen de zorgvertrekker (of beter: de gezondheidsadviseur) en de zorgbehoevende in veel gevallen overbodig, en leiden tot een geheel andere gezondheidsinfrastructuur. Gezondheidscampussen vervangen ziekenhuizen: lichte en flexibele, vlot aanpasbare structuren, technologisch up-to-date, en geen donkere constructies, maar hotel-achtige, lichte en kleurrijke panden die als spil fungeren voor gezondheidsadvies en behandelingen in een lokaal zorggebied waarin alle gezondheids- en zorgactoren samenwerken in een synergetisch eco-systeem.  

Ook van deze versnelde trend was Corona niet de aanleiding, maar de pandemie heeft de doorbraak van de ‘health tech’ wel enorm versneld. Volgens sommige specialisten in de materie met iets dan een factor 5. Lichtsnelheid in een omgeving waar elke evolutie voorheen slechts mondjesmaat doorgang vond. De vanzelfsprekendheid waarmee we het afgelopen jaar afstandsgeneeskunde en teleconsultatie omarmd hebben, zijn hier duidelijke uitingen van.  

De technologische transformatie van de gezondheidszorg zorgt nog voor meer aardverschuivingen in de sector. De patiënt komt nu versneld centraal te staan in dit hele proces. De bocht van ‘eminence based medicine’ over ‘evidence based medicine’ naar ‘patient centered medicine’ is nagenoeg rond.  

Of zoals Glen Tullman, oprichter en CEO van Livingo Health (een digitaal gezondheidsplatform voor de consument) het treffend stelt in zijn uiteenzetting onder de titel ‘De Mythe van steeds meer’:  

“Mensen zeggen vaak dat het goed zou zijn, indien we meer medische apparaten zouden hebben, meer dokters, meer therapieën, meer van dit en meer van dat en meer van alles. Maar de consument zegt vandaag duidelijk ‘neen’. Niet meer. We willen dat de medische wereld eerder alles simpeler maakt, niet meer complex. Daar moet onze gezondheidszorg naar toe. Even makkelijk en toegankelijk als de andere zaken in ons leven. Mensen beschikken vandaag over zoveel data, maar over zeer weinig informatie. We moeten het geruis het zwijgen opleggen. Data moeten nuttig en gebruiksvriendelijk zijn. We moeten er op kunnen handelen, data moeten gepersonaliseerd worden, en we moeten dadelijk over de nodige info beschikken wanneer we er behoefte aan hebben. Indien de info en data niet aan deze drie eisen voldoen, hebben we er niks aan…” 

De gezondheidszorg van de toekomst zal de klant (de geëvolueerde vorm van ‘de patiënt’) diensten leveren waar hij of zij zich ook bevindt: thuis, op kantoor of in hun eigen buurt: omni-channel, op maat gemaakt en in een nieuwe relationele verhouding tussen verstrekker en gebruiker.  

Daarvoor is een vlotte toegankelijkheid tot en gebruik van data primordiaal. Schattingen gaan er van uit dat we de komende 5 jaar meer gezondheidsdata zullen produceren dan in de voorbije 20. De kwaliteit van die data, de veiligheid ervan, de traceerbare bron en de naadloze integratie van alle info zijn daarbij van het allergrootste belang. Corona heeft versneld van digitaal het nieuwe normaal gemaakt. Onze gezondheidszorg wordt er -voor wie de transformatie omarmt- efficiënter door, en ons leven simpeler. 

Naast de onderlegde inzichten van de leden van ons panel op de tech-revolutie in de gezondheidszorg verdienen ook de boeken en lezingen van de Amerikaanse cardioloog en auteur Eric Topol onze aandacht. In zijn boeken “Deep Medicine” (over hoe artificiële intelligentie schijnbaar contradictorisch de gezondheidszorg terug ‘menselijk’ kan maken), “The Creative Destruction of Medicine” (over de invloed van de digitale revolutie op de gezondheidszorg) en vooral “The Patient will see you now” gaat hij uitgebreid in op de technologische revolutie in de gezondheidszorg.  

Topol noemt wat we nu beleven ‘het samenvallen van een reformatie en een renaissance van de gezondheidszorg’, dat een tijdperk inluidt waarin de patiënt vervelt tot consument/klant en het voor het zeggen heeft. Dokters worden in steeds grotere mate geconfronteerd met informatie die de patiënt van het internet haalt. In 1450 zorgde de uitvinding van de drukpers door Johannes Gutenberg voor een snelle verspreiding van boeken, en dus kennis, naar de massa. Vandaag neemt de smartphone de taak van de drukpers over, en versnelt de ‘medische emancipatie’ van de patiënt. 

Topol gelooft dat de technologie een oplossing biedt voor vele problemen waarmee de gezondheidszorg vandaag kampt. Technologie is niet alleen deflatoir (kostenverlagend) en drempelverlagend, het zorgt er ook voor dat zorgverstrekkers meer tijd krijgen voor hun klanten, aangezien het administratief werk vervangen wordt door techno-toepassingen, big data conclusies en vergelijkingen makkelijker, sneller en accurater maken, en afstandgeneeskunde lange wachttijden voorkomt. Meer tijd voor het persoonlijke contact, voor empathie, voor de eigenheid en de psyche van elke zorgbehoevende. 

En dan hebben we het nog niet gehad over de invloed van de razendsnelle opkomst van AI, artificiële intelligentie, op alle sectoren, en meer bepaald op de gezondheidszorg. Kunstmatige intelligentie en machine learning transformeren de gezondheidszorg fundamenteel. AI-gestuurde diagnostische systemen verbeteren de nauwkeurigheid en snelheid van ziekteherkenning, terwijl gepersonaliseerde geneeskunde genetische en levensstijldata benut om behandelingen op maat te maken. Innovaties zoals AI-ondersteunde ontdekking van geneesmiddelen versnellen de ontwikkeling van nieuwe therapieën, en robotchirurgie verhoogt de precisie en veiligheid van operaties. 

Toch brengen deze technologische doorbraken ook ethische en maatschappelijke vraagstukken met zich mee. Gegevensprivacy is een cruciale zorg: hoe waarborgen we de veiligheid van patiëntinformatie in een tijdperk van grootschalige data-analyse? Daarnaast blijft algoritmische vooringenomenheid een risico: onvolledige of bevooroordeelde datasets kunnen leiden tot ongelijke zorguitkomsten. Tot slot moet de toegang tot deze geavanceerde technologieën eerlijk worden verdeeld, zodat ze niet alleen beschikbaar zijn voor de welgestelden, maar voor alle patiënten wereldwijd. 

De toekomst van AI in de gezondheidszorg vraagt om een gebalanceerde benadering waarin innovatie hand in hand gaat met ethische verantwoordelijkheid, regelgeving en een inclusieve visie op zorg. 

Maar er is meer. Ook zogenaamde ‘Digitale Tweelingen’ en ‘Immersieve Technologieën’ zorgen voor toekomstige revoluties in de zorg. Digitale tweelingen vertegenwoordigen een revolutionaire stap naar gepersonaliseerde geneeskunde. Deze virtuele replica’s van patiënten worden gebouwd op basis van medische gegevens, genetische profielen en real-time fysiologische informatie. Ze stellen artsen in staat om behandelingen te simuleren, ziekteprognoses te voorspellen en therapieën te optimaliseren zonder directe risico’s voor de patiënt. Dit leidt tot effectievere en veiligere zorg, met name bij complexe aandoeningen zoals kanker, hartziekten en neurologische stoornissen. 

Naast digitale tweelingen spelen virtuele en augmented reality (VR/AR) een steeds grotere rol in de gezondheidszorg. VR wordt ingezet voor medische training, waardoor studenten en professionals chirurgische ingrepen en klinische scenario’s in een gecontroleerde omgeving kunnen oefenen. AR ondersteunt chirurgen door hen real-time informatie en 3D-beelden te tonen tijdens operaties, wat de precisie en efficiëntie verhoogt. Voor patiënten bieden deze technologieën innovatieve therapieën, zoals VR-ervaringen voor pijnmanagement, revalidatie en geestelijke gezondheidszorg. 

De integratie van digitale tweelingen en immersieve technologieën belooft niet alleen een revolutie in de medische praktijk, maar ook een transformatie in de manier waarop zorg wordt gepersonaliseerd en toegankelijk wordt gemaakt voor iedereen. 

Duidelijk is dat de gezondheidzorg van de toekomst digitaal zal zijn, of niet zal zijn. De razendsnelle digitalisering brengt een aantal gevaren met zich mee op ethisch vlak. De ethische discussies rond het gebruik van artificiële intelligentie, de privacy van patiëntengegevens, de beschikbaarheid van veel data en info op het internet waar geen fact-check op gebeurde, etc… verlopen -en dat is eigen aan elke revolutie- trager (en op korte termijn onvoldoende diepgaand) dan de digitale disruptie van de sector. Het is zaak het debat te voeren. Ten gronde. En de ethische kant van de zaak niet uit het oog te verliezen in de euforie rond de voordelen die deze techno-sprong ontegensprekelijk met zich meebrengt. 

Ethiek en technologie hoeven in de gezondheidszorg echter geen tegengestelde begrippen te zijn. Integendeel. Indien juist en met respect voor mens en maatschappij aangewend, houdt technologie onze zorg niet alleen betaalbaar, maar creëert de digitale revolutie bovendien een meer menselijke zorg, met directer contact en meer ruimte voor empathie, met vlottere, minder invasieve en levenskwaliteit-bedreigende ingrepen, met aandacht voor preventie en het ontstaan van hoogtechnologische gezondheidscampussen waar gezondheidsadvies en ziektezorg naast elkaar bestaan.